Er komen twee nieuwe eerbewijzen in het kader van militaire missies. De eerste is eigenlijk al een oud eerbewijs, dat nieuw leven wordt ingeblazen. Het betreft een nagedachtenisoorkonde dat aan de nabestaanden van een bij een missie omgekomen militair wordt uitgereikt. De tweede is een zogeheten gevechtsinsigne dat toegekend wordt aan militairen die onder gevechtsomstandigheden hebben opgetreden. De discussie over nieuwe onderscheidingen was ontstaan nadat de voormalige Commandant der Strijdkrachten Dick Berlijn rond zijn afscheid opperde dat er een onderscheiding zou moeten komen voor militairen die in gevechtsomstandigheden hebben geopereerd. Tegelijkertijd bleek er bij onder meer de nabestaanden van de in Afghanistan gesneuvelde Cor Strik de behoefte te bestaan aan een blijvend aandenken in de vorm van een ereteken. De AFMP/FNV en de MARVER/FNV sloten zich bij deze wensen aan.

Gevechtsinsigne
Deze wensen werden ook in de Tweede Kamer opgepikt en onder meer door CDA, Christen Unie en SGP aan de orde gesteld bij het ministerie van Defensie tijdens het overleg op 30 juni jl. van de Vaste Kamercommissie van Defensie. Het ministerie heeft op 22 oktober gehoor gegeven aan deze verzoeken, zo blijkt uit een brief van de minister en de staatssecretaris aan de Tweede Kamer.
Voor nabestaanden van militairen die omkomen tijdens een militaire missie wordt een oude traditie in ere hersteld. Tot eind jaren veertig kregen nabestaanden een nagedachtenisoorkonde ondertekend door de toenmalige minister van Oorlog. Deze traditie raakte na de Tweede Wereldoorlog in onbruik, maar wordt op ‘gemoderniseerde wijze’ hersteld. Aan de oorkonde wordt nu een hiervoor speciaal ontworpen sculptuur toegevoegd. De oorkonde en het sculptuur worden toegekend aan de naaste relatie van de Nederlandse militair die tijdens of als direct gevolg van een daadwerkelijke uitzending om het leven is gekomen. Dat gebeurt met terugwerkende kracht sinds de militaire inzet in toenmalig Nederlands-Indië (december 1949).
Daarnaast komt er een ‘gevechtsinsigne’, officieel omschreven als ‘het insigne voor optreden onder gevechtsomstandigheden’. Het gaat om een door de Commandant der Strijdkrachten individueel toe te kennen onderscheidingsteken, in voorkomend geval ook postuum.
Militairen komen voor het gevechtsinsigne in aanmerking bij deelname aan een militaire operatie waarbij sprake was van vijandelijk optreden met direct vuur of vergelijkbare gevechtsomstandigheden. Uiteraard moet de betrokken militair in overeenstemming met de geldende rules of engagement hebben deelgenomen aan het gevecht. Voorts gebeurt een eventuele toekenning met terugwerkende kracht tot 1 juni 2001, de datum waarop het huidige decoratiestelsel werd vastgesteld.

Kritiek
Dat laatste zal ongetwijfeld weer onderwerp worden van discussie onder veteranen van vóór die datum. Want, zullen bijvoorbeeld Bosnië veteranen zich afvragen, waarom komen wij niet voor dit gevechtsinsigne in aanmerking? Nieuw-Guinea veteraan Wim Elgers, drager van het Bronzen Kruis en secretaris en penningmeester van Vereniging Dragers Militaire Dapperheidonderscheidingen, noemt het een wat overbodige onderscheiding. “Er zijn al genoeg onderscheidingen. En voor Indië veteranen en Nieuw-Guinea veteranen werd er een gesp aan de herinneringsmedaille toegevoegd om aan te geven dat zij onder vuur gelegen hebben. Dat had je ook kunnen doortrekken naar de huidige militaire operaties.” Elgers is op zich niet tegen nieuwe eretekens. “Maar je moet in zulke gevallen nooit de oudere categorieën militaire vergeten, want dan kweek je onvrede.” Elgers waarschuwt ook voor ‘Amerikaanse toestanden’. “Je wilt toch niet dat militairen en veteranen er als een kerstboom bij gaan lopen met al die verschillende onderscheidingen.”

Ook de in ere herstelde nagedachtenisoorkonde met bijbehorende sculptuur vindt Elgers overbodig. “Er zijn al genoeg eerbewijzen die postuum toegekend kunnen worden. En je hebt de begrafenis met militaire eer op de nationale militaire erebegraafplaats Loenen. Een hoger blijvend eerbetoon is er niet, want elk jaar op 4 mei vindt daar een herdenking plaats waar ook allerlei autoriteiten eer komen bewijzen.”